CISA to Agencja ds. Cyberbezpieczeństwa i Bezpieczeństwa Infrastruktury działająca w ramach Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego USA (DHS). Powstała w 2018 roku, aby chronić krytyczną infrastrukturę kraju zarówno przed zagrożeniami cyfrowymi (cyber), jak i fizycznymi. W zeszłym roku CISA opublikowała podręcznik pt. „Ochrona i zapobieganie skutkom incydentów z udziałem pojazdów” — Vehicle Incident Prevention and Mitigation Security Guide. Warto się przyjrzeć jego treści, bo to świetne zestawienie najważniejszych informacji z zakresu ochrony przestrzeni przed atakami za pomocą samochodów
Co to za dokument?
- Przewodnik przedstawia ramy „Plan-Prevent-Protect” przeznaczone dla właścicieli i zarządzających obiektami (np. budynki użyteczności publicznej, obiekty, gdzie gromadzą się ludzie, centra handlowe itp.), a także dla tych, którzy odpowiadają za bezpieczeństwo pieszych w okolicach tych miejsc.
- Jego celem jest pomoc w zrozumieniu zagrożenia związanego z użyciem pojazdu jako broni (tzw. ataki za pomocą samochodu, ewentualnie z pojazdem jako nośnikiem ładunku wybuchowego — VBIED), a także w ocenie ryzyka i planowaniu działań zapobiegawczych lub ochronnych.
- Dokument uwzględnia zarówno zamierzone ataki — jak i przypadkowe incydenty, np. niezamierzone wypadki z udziałem pojazdów w miejscach o dużym natężeniu pieszych.
- W przewodniku znajdują się studia przypadków historycznych incydentów — zarówno zamachów, jak i wypadków z udziałem pojazdów — co pomaga zrozumieć, w jakich okolicznościach ataki miały miejsce i jakie wnioski z nich wyciągnięto.
- Część rekomendacji ma charakter skalowalny i adaptowalny — przewodnik zakłada, że różne obiekty mają różne potrzeby i zasoby; nie ma jednego „uniwersalnego” rozwiązania.
- Zwraca uwagę, że zagrożenie pochodzi nie tylko od zamierzonych ataków — również zwykłe błędy, nieuwaga, wypadki mogą stanowić poważne ryzyko w przestrzeniach z dużą liczbą pieszych.
Dlaczego to jest ważne?
- Pojazdy jako broń to relatywnie łatwa do wykonania metoda ataku — wymagają niewielu zasobów, a skutki mogą być dramatyczne, zwłaszcza w miejscach zatłoczonych.
- Działania opisane w przewodniku mogą znacząco zwiększyć bezpieczeństwo pieszych, pracowników i użytkowników obiektów — zarówno przed atakami umyślnymi, jak i przypadkowymi incydentami
- Przy zastosowaniu kompleksowego i przemyślanego podejścia (ocena ryzyka + planowanie + bariery + procedury + edukacja), nawet przy ograniczonym budżecie można realnie poprawić poziom bezpieczeństwa.
Model działania: PLAN – PREVENT – PROTECT – Rekomendacje na podstawie podręcznika CISA
I PLAN — Planowanie i ocena ryzyka
- Zidentyfikuj możliwe zagrożenia
- pojazd wjeżdżający w tłum (atak lub wypadek);
- pojazd próbujący przedostać się do chronionego obiektu;
- użycie pojazdu jako nośnika ładunku wybuchowego (VBIED).
- Oceń wrażliwość miejsca
- bliskość dróg i możliwość łatwego wjazdu,
- duże skupiska ludzi (pieszych, klientów)
- słabe punkty infrastruktury (np. brak barier, szerokie wejścia).
- Ustal priorytety
- które obszary wymagają natychmiastowych działań,
- jakie zasoby są dostępne (budżet, personel, wsparcie lokalnych służb).
- Opracuj plan reagowania
- procedury dla pracowników,
- zasady komunikacji z policją / ochroną,
- warianty działań zależne od skali zagrożenia.
II PREVENT — Zapobieganie incydentom
To działania ograniczające możliwość nieautoryzowanego lub niebezpiecznego wjazdu pojazdu w strefy, gdzie przebywają ludzie.
Zarządzanie przestrzenią i ruchem
- Oddziel strefy piesze od drogowych.
- Zaprojektuj ciągi piesze tak, by uniemożliwić rozpędzenie pojazdu.
- Wprowadzaj wyspy, zakręty, zwężenia, szykany
Monitorowanie i świadomość sytuacyjna
- Ucz pracowników rozpoznawania podejrzanych zachowań kierowców (powolne krążenie, wielokrotne podjeżdżanie, nietypowe parkowanie).
- Zachęcaj do natychmiastowego raportowania niepokojących sytuacji.
- Wykorzystuj systemy CCTV i obecność ochrony.
Procedury i szkolenia
- Regularne ćwiczenia: scenariusze wjazdu pojazdu, ewakuacja, zamykanie stref.
- Jasne instrukcje „kto robi co” w przypadku zagrożenia.
- Edukacja pracowników tzw. pierwszej linii (recepcjoniści, pracownicy punktów informacji, obsługa wejścia do budynku – portierzy etc., personel witający gości lub wydający przepustki) oraz ochrony i administracji.
Współpraca z instytucjami
- Konsultacje z policją, strażą miejską i lokalnymi ekspertami ds. bezpieczeństwa.
- Zbieranie informacji o wcześniejszych incydentach w okolicy.
III PROTECT — Ochrona fizyczna i techniczna
Bariery fizyczne (pasywne i aktywne)
Przewodnik wyróżnia różne typy barier, m.in.:
- stałe słupki/barierki,
- blokady drogowe,
- donice architektoniczne (o masie pozwalającej zatrzymać pojazd),
- zapory aktywne (składane, wysuwane),
- elementy krajobrazu miejskiego (np. duże ławki, masywne elementy małej architektury).
Barierę dobiera się do:
- prędkości potencjalnego pojazdu,
- masy pojazdu,
- miejsca (np. wejście główne, strefa piesza, droga serwisowa),
- wymogów estetycznych / funkcjonalnych.
Przewodnik wskazuje, by stosować rozwiązania zgodne z uznanymi normami odporności na uderzenia.
Projektowanie przestrzeni
- Zmiana układu chodników, by stworzyć „naturalne bariery”.
- Ograniczenie prostych, szerokich wjazdów.
- Wykorzystanie elementów urbanistyki, które utrudniają rozpędzenie pojazdu.
Warstwowe podejście do bezpieczeństwa
CISA zaleca stosowanie kilku warstw ochrony, np.:
- Pierwsza linia: bariery zewnętrzne / przegrody.
- Druga linia: kontrola wejść, monitoring.
- Trzecia linia: zabezpieczenia wewnętrzne, procedury i personel.
Najważniejsze przesłanie:
Skuteczna ochrona przed wtargnięciem pojazdu wymaga trzech rzeczy:
- przemyślanego planowania,
- wyprzedzającej prewencji,
- odpowiednio dobranych fizycznych barier i procedur reagowania.