Raport Mass Attacks in Public Spaces: 2016–2020, przygotowany przez National Threat Assessment Center (NTAC) działający przy U.S. Secret Service, jest jednym z najbardziej kompleksowych badań zjawiska przemocy masowej w przestrzeniach publicznych w USA. Wydany w 2023 roku dokument analizuje 173 incydenty, które miały miejsce w latach 2016–2020 i spełniały kryterium co najmniej trzech ofiar (zabitych lub rannych).
Celem raportu jest:
- zidentyfikowanie powtarzalnych wzorców i czynników ryzyka,
- lepsze zrozumienie motywacji napastników,
- wskazanie sygnałów ostrzegawczych, które poprzedzają akty przemocy,
- promocja narzędzi prewencyjnych opartych na analizie zachowań,
- sformułowanie zaleceń dla instytucji, szkół, firm i społeczności.
NTAC od lat propaguje koncepcję behavioral threat assessment — oceny zagrożeń na podstawie zachowań i sygnałów, a nie wyglądu, tła społecznego czy stereotypowych profili. Raport jest fundamentem tej filozofii.
Raport obejmuje wyłącznie zdarzenia, które:
- miały miejsce w przestrzeni publicznej lub półpublicznej,
- obejmowały co najmniej trzy ofiary (zabitych lub rannych),
- były wynikiem celowej, intencjonalnej przemocy.
Do analizy włączono ataki z użyciem:
- broni palnej (najczęściej),
- noży i broni białej,
- pojazdów,
- kombinacji różnych narzędzi.
NTAC nie ogranicza się do samego przebiegu incydentu. Analizuje również:
- życie prywatne sprawcy,
- wcześniejsze zachowania i sygnały ostrzegawcze,
- historię zawodową, rodzinną, zdrowotną,
- konflikty i motywacje,
- kontakty społeczne i aktywność w środowisku.
Tak szeroka analiza pozwala rozpoznać wzorce, które nie byłyby widoczne przy badaniu samych zdarzeń.
Ataki w okresie 2016–2020 były rozproszone geograficznie i typologicznie. Raport ujmuje główne kategorie lokalizacji:
- Przestrzeń publiczna (największa grupa incydentów)
Przykłady: ulice, chodniki, parkingi, przystanki, place. Napastnicy wybierali miejsca o dużym przepływie ludzi, łatwo dostępne i bez kontroli bezpieczeństwa. Ofiary najczęściej były przypadkowymi przechodniami.
- Obiekty komercyjne i usługowe
Przykłady: sklepy, galerie handlowe, bary i restauracje, stacje paliw.
Częste tło: konflikty osobiste, frustracje, nagłe impulsy lub motywacje ideologiczne.
- Miejsca pracy sprawców
W tej grupie znajdują się: siedziby firm, zakłady produkcyjne, biura, magazyny.
Tło tych incydentów często obejmowało: poczucie niesprawiedliwego traktowania, konflikt z przełożonymi, zwolnienie lub groźbę utraty pracy, narastający stres i frustrację.
- Instytucje edukacyjne
Przykłady: szkoły średnie, uczelnie, kampusy akademickie. W tej kategorii szczególnie niepokojące jest to, że napastnicy zwykle byli członkami społeczności (uczniowie, byli uczniowie, studenci).
- Miejsca kultu religijnego
Większość takich ataków była motywowana: nienawiścią rasową, ideologią ekstremistyczną, antyreligijnymi przekonaniami.
Z analizy NTAC wyłania się obraz wielowymiarowy.
- 92–96% sprawców stanowili mężczyźni.
- Największa grupa wiekowa to osoby 25–34 lata.
- Rzadko były to osoby starsze niż 50 lat.
Wielu sprawców:
- miało historię niepowodzeń życiowych,
- doświadczało izolacji społecznej,
- nie posiadało stabilnego zatrudnienia,
- miało trudności w relacjach rodzinnych,
- było znanych z konfliktowości lub impulsywności.
W znacznej części przypadków sprawca:
- stosował wcześniej przemoc domową,
- groził innym,
- był znany policji,
- miał za sobą incydenty agresji w pracy lub środowisku lokalnym.
NTAC podkreśla szczególnie silny związek między przemocą domową a przemocą masową.
Raport nie obwinia samych zaburzeń psychicznych za akty przemocy, ale zwraca uwagę, że są one częścią szerszego wzorca. U wielu sprawców stwierdzono: depresję, psychozy lub paranoidalne myśli, tendencje samobójcze, zaburzenia lękowe, objawy rozchwiania emocjonalnego. Wielu napastników przechodziło tuż przed atakiem przez zdarzenia traumatyczne: rozwód, utrata pracy, problemy finansowe, konflikty rodzinne, poczucie upokorzenia lub odrzucenia. Zestawienie tych czynników zwiększało ryzyko eskalacji zachowania.
Choć ataki wydają się przypadkowe, raport pokazuje, że stoją za nimi określone motywacje.
Po pierwsze, tzw. „grievances” — poczucie krzywdy i chęć odwetu. Największa grupa sprawców działała z potrzeby: zemsty, odreagowania frustracji, poczucia upokorzenia, rozliczenia „krzywdzącego” systemu lub osoby. Często motywacje te były nieadekwatne do realnych sytuacji, wzmocnione zniekształconym postrzeganiem rzeczywistości.
Po drugie, motywacje ideologiczne, które dotyczyły: ekstremizmu politycznego (skrajnej prawicy lub lewicy), supremacji rasowej, mizoginii, antysemityzmu,antyrządowych przekonań.
Po trzecie, zaburzenia emocji i rozpady osobiste. U niektórych sprawców motywacją było pragnienie „zrobienia czegoś wielkiego” (sława), desperacja i poczucie bezsensu życia, głęboki kryzys emocjonalny.
Sygnały ostrzegawcze – jeden z najważniejszych elementów raportu
NTAC od lat podkreśla, że zachowania poprzedzające akty przemocy są widoczne, powtarzalne i możliwe do interpretacji.
Najczęstsze sygnały ostrzegawcze:
- werbalne lub pisemne groźby,
- wyrażanie fascynacji przemocą, bronią, wcześniejszymi atakami,
- wyraźne zmiany zachowania,
- narastający konflikt z otoczeniem,
- wzmożona agresja,
- poszukiwanie sposobów zdobycia broni,
- pogarszający się stan psychiczny,
- zgłaszane przez bliskich obawy: „Bałem się, że coś się stanie”.
W wielu przypadkach osoby z otoczenia próbowały szukać pomocy, ale nie istniała procedura interwencji.
Raport NTAC pokazuje, że przemoc masowa rzadko jest spontaniczna. Zwykle jest to kulminacja sygnałów ostrzegawczych, konfliktów, kryzysów i problemów psychicznych, które — przy odpowiedniej reakcji — mogą być rozpoznane i przechwycone.
Najważniejsze wnioski:
- Ataki można przewidywać.
- Zachowania, nie cechy demograficzne, są kluczem do analizy.
- Zespoły ds. oceny zagrożeń działają — i mogą zapobiegać tragediom.
- Społeczność ma ogromną rolę w zgłaszaniu obaw.
- Interwencje kryzysowe i pomoc psychologiczna są narzędziami prewencji przemocy.
Wdrożenie tych zasad w instytucjach, szkołach i przestrzeni publicznej w Polsce mogłoby w sposób znaczący zwiększyć bezpieczeństwo i zmniejszyć ryzyko poważnych incydentów.
https://media.nbcbayarea.com/2023/01/Secret-Service-mass-attacks.pdf