Unia Europejska uchwaliła AI Act – pierwsze na świecie kompleksowe prawo regulujące sztuczną inteligencję. Ale samo unijne rozporządzenie to za mało. Żeby przepisy działały w praktyce, każde państwo musiało stworzyć własny aparat egzekwowania: organ nadzoru, procedury kontrolne, ścieżki skarg. Polska robi to właśnie teraz.
Skąd w ogóle wzięła się polska ustawa?
AI Act, czyli unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji, obowiązuje w Polsce bezpośrednio od 1 sierpnia 2024 roku, bez potrzeby osobnej polskiej ustawy. Ale samo rozporządzenie to jak kodeks drogowy bez policji i sądów: wiemy, co jest zakazane, lecz nie ma komu tego egzekwować. Dlatego każde państwo członkowskie UE musiało uzupełnić AI Act o krajowe przepisy wykonawcze: wyznaczyć organ nadzoru, określić procedury kontroli, stworzyć ścieżki dla skarg obywateli i ustalić, jak nakładać kary. To właśnie jest zadaniem polskiej ustawy o systemach sztucznej inteligencji. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy 31 marca 2026 roku i skierowała go do Sejmu. Po pierwszym czytaniu projekt trafił do sejmowej Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii, gdzie trwają nad nim prace, celem jest uchwalenie przed 2 sierpnia 2026 roku, kiedy wejdzie w życie kluczowa część AI Act. Warto zaznaczyć jedną ważną rzecz: polska ustawa nie tworzy nowych zakazów ani obowiązków dotyczących AI. Te wynikają wprost z rozporządzenia unijnego. Ustawa buduje wyłącznie polską architekturę instytucjonalną, czyli określa, kto i jak będzie te przepisy egzekwować.
Kto będzie pilnował AI w Polsce?
Centralną instytucją przewidzianą w ustawie jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji — w skrócie KRiBSI. To zupełnie nowy organ, niezależny od rządu, obsługiwany administracyjnie przez urząd Ministerstwa Cyfryzacji. Na czele KRiBSI stanie przewodniczący powoływany przez Sejm za zgodą Senatu, na pięcioletnią kadencję, wraz z dwoma zastępcami. Relacje między przewodniczącym Komisji a dyrektorem generalnym Ministerstwa Cyfryzacji, który formalnie obsługuje organ, doprecyzowują przepisy projektu ustawy.
Zgodnie z art. 6 projektu ustawy (druk sejmowy nr 2443) Komisja liczy łącznie dziesięć osób: przewodniczącego, dwóch zastępców i siedmiu członków reprezentujących instytucje, które już dziś nadzorują obszary, gdzie AI odgrywa kluczową rolę:
- Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK)
- Urząd Komunikacji Elektronicznej (UKE)
- Komisja Nadzoru Finansowego (KNF)
- Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT)
- Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO), jako dodatkowy organ nadzoru w obszarach AI wysokiego ryzyka, takich jak wymiar sprawiedliwości i kontrola graniczna
- oraz przedstawiciele innych właściwych organów sektorowych
Taki skład nieprzypadkowy, AI przenika dziś finanse, media, ochronę danych i komunikację cyfrową. Komisja ma łączyć kompetencje z wielu dziedzin.
Co konkretnie będzie robić KRiBSI?
Komisja otrzyma szerokie uprawnienia:
- Prowadzić kontrole: sprawdzać, czy firmy i instytucje stosują systemy AI zgodnie z prawem, z możliwością wglądu w dokumentację i kod systemów
- Wszczynać postępowania i nakładać kary: zarówno z własnej inicjatywy, jak i w odpowiedzi na skargi
- Rozpatrywać skargi obywateli: każdy, kto uzna, że AI zadziałała wobec niego nieprawidłowo, będzie mógł zgłosić sprawę do Komisji
- Wydawać decyzje naprawcze: nakazywać zmiany lub wycofanie systemu z rynku
- Reagować w nagłych przypadkach: w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia KRiBSI będzie mogła wycofać niebezpieczny system AI w ciągu siedmiu dni
- Wydawać opinie indywidualne (art. 8–17): firma niepewna, czy jej system AI jest zgodny z przepisami, może złożyć wniosek do Komisji za opłatą 150 zł. Odpowiedź powinna pojawić się w ciągu 30 dni (60 dni w sprawach szczególnie skomplikowanych). Jeśli Komisja nie odpowie w terminie, milczenie traktowane jest jako akceptacja stanowiska wnioskodawcy. Opinie, po anonimizacji, są publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej.
- Współpracować z unijnym Biurem ds. AI i organami nadzoru z innych krajów UE
Społeczna Rada ds. Sztucznej Inteligencji
Przy Komisji ma działać również organ doradczy to Społeczna Rada ds. Sztucznej Inteligencji, licząca od 9 do 15 członków. To odpowiedź na postulat, że decyzje o AI nie powinny zapadać wyłącznie w gabinetach urzędników i prawników. Opinie Rady będą jawne i publicznie dostępne.
Jak obywatel może bronić swoich praw?
Jedną z najważniejszych nowości, jakie ustawa wprowadza dla zwykłych ludzi, jest prawo do skargi. Jeśli uważasz, że algorytm podjął wobec ciebie błędną lub krzywdzącą decyzję np. odmówił kredytu, odrzucił twoje podanie o pracę, zakwalifikował cię do grupy ryzyka bez podstaw, będziesz mógł złożyć skargę do KRiBSI. Komisja będzie miała obowiązek ją rozpatrzyć i poinformować cię o wyniku. To istotna zmiana w porównaniu z obecną sytuacją, gdzie brak krajowego organu nadzoru oznaczał w praktyce brak realnej ścieżki odwoławczej dla osób pokrzywdzonych przez algorytm. Odwołanie od decyzji KRiBSI trafia do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, instytucji, która już dziś rozstrzyga sprawy dotyczące naruszania praw konsumentów przez firmy.
Piaskownice regulacyjne — szansa dla innowatorów
Polska ustawa kładzie duży nacisk na wspieranie innowacji, nie tylko nadzór. Głównym narzędziem mają być piaskownice regulacyjne (ang. regulatory sandboxes). Czym są? To kontrolowane środowiska, w których firmy, zwłaszcza startupy i małe przedsiębiorstwa mogą testować nowe rozwiązania AI jeszcze przed ich wejściem na rynek, pod nadzorem regulatora i z częściowymi odstępstwami od pełnych wymogów prawnych. Innymi słowy: możesz próbować, zanim musisz być w pełni zgodny z przepisami. Dostęp do piaskownicy nie będzie automatyczny, projekty będą wybierane w procedurze konkursowej. Jednak dla mikro, małych i średnich przedsiębiorców udział ma być bezpłatny. Dla większych podmiotów przewidziano opłaty, ale z górnym limitem. AI Act zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie do uruchomienia co najmniej jednej krajowej piaskownicy do 2 sierpnia 2026 roku.
Kary: kto i za co może zapłacić?
Polska ustawa nie ustala własnych stawek kar, te wynikają wprost z AI Act i są identyczne we wszystkich krajach UE. Ustawa określa natomiast procedury ich nakładania.
| Naruszenie | Maksymalna kara |
| Stosowanie zakazanych systemów AI | 35 mln euro lub 7% rocznego obrotu |
| Naruszenie wymogów dla systemów wysokiego ryzyka | 15 mln euro lub 3% rocznego obrotu |
| Podawanie nieprawdziwych informacji organom nadzoru | 7,5 mln euro lub 1% rocznego obrotu |
Polska ustawa dodaje też dwa własne wykroczenia, nieznane AI Act:
- utrudnianie lub udaremnianie kontroli prowadzonej przez KRiBSI
- niewykonanie decyzji nakazującej zaprzestanie stosowania niebezpiecznego systemu
Przewidziano też mechanizm łagodzący: układ z organem, wzorowany na instytucji leniency z prawa ochrony konkurencji. Firma, która dobrowolnie współpracuje z Komisją i naprawia naruszenie, może liczyć na złagodzenie sankcji.
Spóźniona, ale potrzebna
Polska ma z tą ustawą wyraźne opóźnienie. AI Act wszedł w życie w sierpniu 2024 roku, a krajowy organ nadzoru miał działać już od 2 sierpnia 2025 roku. Tymczasem projekt ustawy trafił do Sejmu dopiero w maju 2026 roku. To oznacza, że przez prawie rok zakazy określone w AI Act obowiązywały w Polsce bez żadnego mechanizmu ich egzekwowania, nie było organu, który mógłby prowadzić kontrole, rozpatrywać skargi i nakładać kary.
Eksperci wskazują też na inne słabości projektu. Krytykuje się zbyt duże skupienie na nadzorze i karach kosztem aktywnego wspierania innowacji. Podnoszono wątpliwości co do niezależności Komisji, jej obsługę administracyjną zapewni Ministerstwo Cyfryzacji, co rodzi pytania o faktyczną autonomię organu wobec rządu. Relacje między powoływanym przez Sejm przewodniczącym a dyrektorem generalnym ministerstwa nie zostały w projekcie w pełni doprecyzowane. Zwracano uwagę, że pojęcia użyte w projekcie są nieostre, na przykład „przypadek szczególnie skomplikowany” jako przesłanka wydłużenia terminu do 60 dni nie jest zdefiniowany, co daje organowi szerokie pole uznania. Z drugiej strony: ponad 2000 uwag zgłoszonych przez 110 podmiotów podczas konsultacji publicznych zostało przynajmniej częściowo uwzględnionych. Ministerstwo Cyfryzacji zapewniło, że projekt zmierza w kierunku praktycznej ochrony przedsiębiorców, przy jednoczesnym respektowaniu wymogów unijnych.
Co ustawa oznacza dla firm?
Dla przedsiębiorców korzystających z AI w Polsce ustawa oznacza przede wszystkim jedno: AI przestaje być strefą bez nadzoru. Dotychczas, mimo że AI Act formalnie obowiązywał, brak krajowego organu sprawiał, że egzekwowanie przepisów było praktycznie niemożliwe. Wraz z powołaniem KRiBSI to się zmienia: pojawi się wyspecjalizowany regulator, który może wszcząć postępowanie, nie tylko z własnej inicjatywy, ale też na skutek skargi klienta, kontrahenta, a nawet konkurenta. Ustawa obejmuje wszystkich przedsiębiorców używających systemów AI zawodowo: od dużych banków, przez firmy rekrutacyjne, po małe sklepy internetowe korzystające z algorytmów rekomendacji. Wyłączeni są jedynie wojsko i służby specjalne oraz osoby fizyczne używające AI wyłącznie prywatnie.
Co się jeszcze zmieni? Prace legislacyjne trwają
Obecny projekt ustawy to dopiero pierwszy krok. Ministerstwo Cyfryzacji zapowiedziało dalsze działania legislacyjne w latach 2026–2027, obejmujące m.in.:
- szczegółowe przepisy dotyczące systemów AI wysokiego ryzyka
- rozbudowanie mechanizmu piaskownic regulacyjnych
- włączenie w system nadzoru organów sektorowych odpowiedzialnych za medycynę, transport i bezpieczeństwo publiczne
Równolegle na poziomie unijnym trwają prace nad pakietem Digital Omnibus, który przesuwa część terminów AI Act. Obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka korzystających z biometrii, infrastruktury krytycznej czy edukacji mają teraz wejść w życie 2 grudnia 2027 roku (zamiast pierwotnie planowanego 2 sierpnia 2026 roku). To ważna informacja dla firm, które właśnie się przygotowują, dostały więcej czasu.
Podsumowanie
Polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji nie jest rewolucją, to konieczna infrastruktura instytucjonalna, bez której unijne przepisy pozostawałyby martwe. Powołuje organ nadzoru, daje obywatelom prawo do skargi, tworzy ramy dla testowania innowacji i określa procedury egzekwowania kar. Przyszła z opóźnieniem i nie jest pozbawiona wad. Ale jej brak byłby gorszy: Polska byłaby jednym z niewielu krajów UE bez krajowego regulatora AI w momencie, gdy ta technologia coraz głębiej wchodzi w nasze codzienne życie. Algorytmy podejmują decyzje w coraz większej liczbie spraw, które nas dotyczą. Dobrze wiedzieć, że od teraz ktoś będzie ich pilnował.
Źródła
- Druk sejmowy nr 2443: tekst projektu ustawy o systemach sztucznej inteligencji przekazanego Sejmowi X kadencji (9 kwietnia 2026 r.) https://orka.sejm.gov.pl/Druki10ka.nsf/0/E07DAD85D1A530FFC1258DDB003C02D1/$File/2443.pdf
- Kancelaria Prezesa Rady Ministrów: karta legislacyjna projektu (UC71) https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-systemach-sztucznej-inteligencji
- Ministerstwo Cyfryzacji: komunikat o przyjęciu projektu przez Radę Ministrów (31.03.2026) https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/koniec-ery-nieuchwytnych-algorytmow–projekt-ustawy-o-systemach-sztucznej-inteligencji-przyjety-przez-rade-ministrow
- Portal Samorządowy: relacja z pierwszego czytania w Sejmie i skierowania do komisji https://www.portalsamorzadowy.pl/polityka-i-spoleczenstwo/sejm-projekt-ustawy-o-systemach-sztucznej-inteligencji-skierowany-do-komisji,659006.html
- Polskie Towarzystwo Informatyczne: analiza projektu ustawy na tle AI Act https://pti.org.pl/ustawa-o-systemach-sztucznej-inteligencji-co-naprawde-uchwala-sejm-i-co-to-oznacza-w-praktyce/
- Rzeczpospolita: relacja z prac sejmowych nad ustawą o AI (30.04–02.05.2026) https://www.rp.pl/administracja-rzadowa/art44268871-polska-tworzy-urzad-do-nadzoru-nad-ai-firmy-maja-testowac-technologie-zanim-trafia-na-rynek
- Rzeczpospolita: Digital Omnibus: opóźnienie przepisów AI Act dla systemów wysokiego ryzyka (07.05.2026) https://www.rp.pl/prawo-na-swiecie/art44329611-bruksela-lagodzi-i-opoznia-ai-act-sztuczna-inteligencja-z-zakazem-rozbierania-ludzi
- ITwiz: omówienie projektu ustawy po przyjęciu przez Radę Ministrów https://itwiz.pl/projekt-ustawy-o-systemach-sztucznej-inteligencji-przyjety-przez-rade-ministrow/
- Kancelaria MDL: analiza prawna projektu ustawy https://mdl-kancelariaprawna.pl/porady-prawne/ai-act-po-polsku-kto-bedzie-nadzorowal-rynek-sztucznej-inteligencji-i-na-jakich-zasadach/
- Baza Wiedzy ZIG: omówienie piaskownic regulacyjnych i obowiązków przedsiębiorców https://www.zig.pl/baza-wiedzy/ustawa-o-systemach-sztucznej-inteligencji-piaskownice-regulacyjne—co-oznaczaja-dla-przedsiebiorcy
Stan prawny: maj 2026. Ustawa po pierwszym czytaniu, na etapie prac Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii — treść może ulec zmianie