10 stycznia 2025 roku norweski premier Jonas Gahr Støre i minister sprawiedliwości Emilie Enger Mehl zaprezentowali Białą Księgę o gotowości totalnej — Totalberedskapsmeldingen: Forberedt på krise og krig (Meld. St. 9, 2024–2025). Dokument zawiera ponad 100 konkretnych środków i wyznacza kierunek norweskiej polityki bezpieczeństwa na najbliższe lata. To przełomowy moment, minister Mehl stwierdziła wprost, że rozwiązania z lat 90., oparte na założeniu głębokiego pokoju, przestały być wystarczające. Norwegia wchodzi w nową erę. Biała Księga nie jest dokumentem wąskosektorowym. Obejmuje administrację publiczną, samorządy, przedsiębiorstwa prywatne i obywateli. Każdy ma w niej swoje miejsce i swoje zadania. Dla operatorów infrastruktury krytycznej jest jednak szczególnie istotna, bo wyznacza konkretne kierunki zmian w systemie, w którym działają.
Trzy cele strategiczne
Norweska gotowość totalna opiera się na trzech filarach. Pierwszym jest zdolność norweskiego społeczeństwa cywilnego do funkcjonowania w warunkach kryzysu lub wojny. Drugim odporność na zagrożenia hybrydowe. Trzecim zdolność do wsparcia wysiłku militarnego. To ostatnie jest szczególnie ważne w kontekście zobowiązań sojuszniczych NATO: Norwegia jako kraj członkowski musi być gotowa do przyjęcia wojsk sojuszniczych, zapewnienia im transportu, zaopatrzenia w energię i żywność. Operatorzy należących do IK portów, linii kolejowych, sieci energetycznych są w tym scenariuszu bezpośrednimi uczestnikami systemu obronnego.
Obowiązkowe komitety gotowości we wszystkich sektorach krytycznych
Jednym z kluczowych środków Białej Księgi jest wprowadzenie ustawowego wymogu tworzenia komitetów gotowości kryzysowej we wszystkich gminach, regionach i krytycznych sektorach społeczeństwa. W skład komitetów mają wchodzić podmioty reagowania kryzysowego, organizacje wolontariackie i sektor prywatny, czyli operatorzy IK. To formalizacja współpracy, która dotychczas miała charakter dobrowolny i niespójny. Dla polskiego czytelnika brzmi znajomo, bo w Polsce obowiązek współpracy operatorów IK z administracją istnieje od lat w ustawie o zarządzaniu kryzysowym. Różnica polega na tym, że Norwegia idzie o krok dalej, czyniąc tę współpracę strukturalną i osadzoną w konkretnych, interdyscyplinarnych ciałach decyzyjnych. Komitet nie jest organem doradczym, ma charakter operacyjny.
Cyberbezpieczeństwo jako priorytet systemowy
Biała Księga zapowiada opracowanie nowego systemu gotowości cybernetycznej, opartego na współpracy sektora publicznego i prywatnego, dedykowanego reagowaniu na poważne incydenty cybernetyczne. To odpowiedź na rosnącą skalę ataków, norweski wywiad wojskowy wskazuje na systemowe zagrożenia ze strony rosyjskich operacji hybrydowych w regionie nordycko-bałtyckim, obejmujących cyberataki, sabotaż i operacje wpływu. Norwegia nie jest krajem, który jedynie reaguje na incydenty. Chce zbudować system, w którym operatorzy IK i administracja wymieniają informacje o zagrożeniach w czasie rzeczywistym, zanim dojdzie do poważniejszego zdarzenia. To model zbliżony do norweskiego rozumienia gotowości w ogóle, który można podsumować jednym zdaniem: lepiej zapobiegać niż gasić pożary.
Suwerenność żywnościowa i bezpieczeństwo dostaw
Jeden z bardziej konkretnych i wymiernych celów Białej Księgi to osiągnięcie 50-procentowej samowystarczalności żywnościowej do 2030 roku oraz trzykrotny wzrost rezerw zbożowych do poziomu zapasów na trzy miesiące do 2029 roku. Norwegia uznała, że uzależnienie od importu żywności jest w obecnej sytuacji geopolitycznej ryzykiem nie do zaakceptowania. Dla operatorów systemów wodociągowych, rolno-spożywczych i logistycznych ten zapis ma bezpośrednie znaczenie operacyjne: oznacza rosnące wymagania co do ciągłości dostaw i zarządzania łańcuchami zaopatrzenia w warunkach kryzysu.
Schrony i infrastruktura ochrony ludności
Biała Księga uchyla decyzję z 1998 roku o zaprzestaniu budowy schronów przeciwlotniczych i wprowadza wymóg, by wszystkie nowe budynki zawierały tego rodzaju obiekty. To powrót do myślenia o infrastrukturze ochronnej, które zostało porzucone po zimnej wojnie. Dla operatorów dużych obiektów np. hal produkcyjnych, centrów danych, węzłów logistycznych może to w przyszłości oznaczać nowe wymagania budowlane i projektowe.
Obowiązek pracy w warunkach kryzysu
Biała Księga zapowiada wprowadzenie przepisów prawnych zobowiązujących osoby cywilne do pracy podczas kryzysu bezpieczeństwa lub wojny. To rozwiązanie analogiczne do tego, które opisywał szwedzki poradnik dla przedsiębiorców (artykuł znajduje się w dziale DOBRE PRAKTYKI) i podobnie jak tam, rodzi praktyczne pytania dla operatorów IK: kto z pracowników będzie dostępny? Kto zostanie powołany do obrony cywilnej? Jak zaplanować obsadę kluczowych stanowisk w warunkach, gdy część personelu może zostać skierowana do innych zadań z mocy prawa?
Wzmocnienie nadzoru morskiego
Norwegia zapowiada wzmocnienie nadzoru na morzu i w sektorze morskim we współpracy z siłami zbrojnymi. To odpowiedź na realne incydenty takie jak uszkodzenia podmorskich kabli i rurociągów na Morzu Bałtyckim i Północnym stały się w ostatnich latach stałym elementem krajobrazu zagrożeń. Dla operatorów infrastruktury portowej, morskiej i energetycznej offshore jest to bezpośredni sygnał, że bezpieczeństwo fizyczne ich obiektów i infrastruktury liniowej znajdzie się pod większą uwagą regulatorów i służb.
Odporność na dezinformację
Osobny kierunek działań to budowanie odporności społeczeństwa na dezinformację i wzmacnianie krytycznego myślenia obywateli. Biała Księga zapowiada opracowanie strategii w tym zakresie. Podobnie jak w szwedzkiej i norweskiej tradycji myślenia o bezpieczeństwie, obrona psychologiczna jest traktowana jako integralna część systemu gotowości, a nie jako marginalny dodatek.
Wnioski dla operatorów infrastruktury krytycznej
Norweska Biała Księga nie jest instrukcją dla konkretnego operatora. Jest dokumentem, który pokazuje, jak można myśleć o gotowości całościowo łącząc prawo, mierzalne cele, nowe struktury współpracy i inwestycje w infrastrukturę fizyczną w jeden pakiet. Kilka pomysłów zasługuje na szczególną uwagę.
Formalizacja współpracy między sektorem prywatnym a administracją to jeden z ważniejszych elementów norweskiego podejścia. Obowiązkowe komitety gotowości w każdym krytycznym sektorze mają charakter operacyjny, a nie doradczy, to różnica, która w praktyce decyduje o tym, czy taka współpraca cokolwiek wnosi. Warto obserwować, jak to rozwiązanie sprawdza się w terenie.
Konkretne cele ilościowe to kolejna rzecz, której brakuje w wielu krajowych strategiach bezpieczeństwa. Norweskie 50% samowystarczalności żywnościowej do 2030 roku czy trzymiesięczne rezerwy zbóż do 2029 roku to nie hasła, to zobowiązania, które można rozliczyć. Gotowość daje się mierzyć, jeśli ktoś ma odwagę postawić liczby.
Powrót do budowy schronów po niemal trzydziestu latach przerwy to z kolei czytelny sygnał zmiany myślenia. Norwegia, kraj zamożny, spokojny i dobrze zorganizowany, zdecydowała, że czas wrócić do rozwiązań, które porzuciła po zimnej wojnie. Dla operatorów dużych obiektów, centrów danych czy węzłów logistycznych ten kierunek może w przyszłości oznaczać nowe wymagania projektowe i budowlane.
Wreszcie obowiązek pracy podczas kryzysu i wynikające z tego pytania o dostępność personelu to temat, który operatorzy infrastruktury krytycznej rzadko uwzględniają w planach ciągłości działania. Kto pozostanie na stanowisku? Kto może zostać skierowany do innych zadań z mocy prawa? Te pytania warto zadać sobie przed kryzysem, nie w jego trakcie.