W czerwcu 2025 roku Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport o funkcjonowaniu numeru alarmowego 112 w Polsce. Ustalenia były jednoznaczne: system lokalizacji dzwoniącego opiera się na danych ze stacji bazowych, a margines błędu może sięgać kilku kilometrów. W siedmiu z dziesięciu skontrolowanych centrów powiadamiania ratunkowego stwierdzono niezgodności w lokalizacji. Różnice wynosiły od 100 metrów do ponad 5 kilometrów, zarówno w miastach, jak i na terenach wiejskich. Najbardziej wymowny był eksperyment w Centrum Powiadamiania Ratunkowego w Radomiu. System lokalizacyjny oparty na danych ze stacji bazowych wskazał miejsce oddalone od rzeczywistego o zaledwie 0,5 kilometra. W Radomiu to wystarczyło, żeby służby pojechały na drugą stronę Wisły. To nie był błąd w oprogramowaniu. To granica, którą wyznacza fizyka: liczba stacji bazowych w zasięgu i odległość między nimi. I to jest właśnie powód, dla którego stacja bazowa, choć jest filarem łączności ratowniczej, nie jest elementem tła. Jest elementem infrastruktury, której jakość mierzy się w metrach i minutach. Im gęstsza sieć stacji w danym obszarze, tym mniejszy margines błędu i tym większa szansa, że karetka jedzie we właściwym kierunku.
Czym jest stacja bazowa dla systemu ratowniczego?
Gdy dzwonisz na 112, połączenie trafia przez najbliższą stację bazową do Centrum Powiadamiania Ratunkowego. Dyspozytor widzi Twój numer. Widzi też przybliżoną lokalizację, ale tylko przybliżoną. System wyznacza ją na podstawie danych o tym, z którą stacją bazową połączył się Twój telefon i jak silny był sygnał. Im rzadziej rozmieszczone stacje w danym obszarze, tym większy margines błędu. W mieście może to być kilkaset metrów. Na wsi to nawet kilka kilometrów. Gęstość sieci ma tu znaczenie dosłowne: więcej stacji w okolicy oznacza mniejszy obszar niepewności na mapie dyspozytora. Gdy telefon łączy się jednocześnie z kilkoma stacjami, system może wyliczyć pozycję dzwoniącego z dokładnością do kilkudziesięciu metrów. Gdy w zasięgu jest tylko jedna stacja, błąd może sięgać kilometrów. W centrum Warszawy, gdzie stacje stoją gęsto, dyspozytor widzi stosunkowo precyzyjny punkt na mapie. W Bieszczadach, gdzie jedna stacja obsługuje kilkadziesiąt kilometrów kwadratowych, ten punkt może oznaczać cały powiat.
Awaria, wandalizm, brak prądu, czyli co wyłącza stację bazową?
Stacja bazowa to punkt styku między Twoim telefonem a resztą systemu. Gdy jej nie ma albo gdy przestaje działać, ten punkt styku znika. Awaria może mieć dwie zupełnie różne twarze, wyglądające z zewnątrz identycznie. Pierwsza: fizyczne uszkodzenie masztu lub anten przez wichurę, wypadek lub wandalizm. Tak, wandalizm. Druga: zerwanie łącza między stacją a centralnym systemem operatora poprzez uszkodzony kabel, awarię techniczną, brak zasilania. W obu przypadkach użytkownik widzi to samo: brak zasięgu. Ale przyczyny i sposoby usunięcia awarii są zupełnie inne. Brak zasilania to szczególny przypadek. Stacje bazowe mają zazwyczaj systemy zasilania awaryjnego, baterie lub agregaty prądotwórcze, które pozwalają im działać przez kilka godzin po zaniku prądu. Kilka godzin, nie dni. Podczas przedłużających się awarii energetycznych stacje bazowe milkną kolejno, w zależności od pojemności swoich rezerw. Obszar po obszarze. Dokładnie to wydarzyło się w Ukrainie po lutym 2022 roku. Rosyjskie ataki na infrastrukturę energetyczną nie były wymierzone bezpośrednio w maszty, ale każda elektrownia, która przestawała działać, zabierała ze sobą część sieci komórkowej. Ukraińscy operatorzy walczyli o każdą stację agregatami i mobilnymi jednostkami zasilania. Nie dlatego, żeby ludzie mogli rozmawiać z rodziną. Dlatego, żeby mogli dzwonić na 112 i żeby alerty docierały do ludności cywilnej.
Tunel bez zasięgu
Jeszcze kilka lat temu nikt nie stawiał pytania o zasięg w tunelu drogowym. Sieć komórkowa była usługą, a tunel nie był miejscem, gdzie ktokolwiek myślał o instalowaniu anten. Tunel pod Ursynowem, najdłuższy w Polsce, liczący 2355 metrów, był budowany dokładnie w tej logice. Gdy w 2021 roku okazało się, że w środku nie będzie zasięgu, sprawa trafiła do mediów i szybko na stół negocjacyjny między drogowcami a operatorami. Problem rozwiązano, w 2024 roku zainstalowano tam tzw. cieknący kabel, czyli specjalną antenę rozciągniętą na całej długości tunelu, bez martwych stref. Ale tunel to tylko jeden z wielu miejsc, gdzie sygnał z zewnętrznej stacji bazowej po prostu nie dociera. Grube ściany żelbetowe to bariera nie do przejścia dla fal radiowych. Dotyczy to parkingów podziemnych, piwnic, wind, schronów, czyli miejsc, gdzie kilkadziesiąt centymetrów zbrojonego betonu skutecznie blokuje sygnał z zewnętrznej stacji bazowej. W każdym z nich, w razie wypadku lub nagłego zdarzenia, telefon może nie nawiązać połączenia. Nie dlatego, że sieć nie działa. Dlatego, że sygnał po prostu tam nie dociera. W dużych obiektach użyteczności publicznej np. galeriach handlowych, lotniskach, stadionach ten problem rozwiązuje się przez instalację wewnętrznych systemów antenowych. W zwykłej piwnicy czy osiedlowym parkingu podziemnym zazwyczaj nie ma ani obowiązku, ani ekonomicznego uzasadnienia, żeby to robić. Inaczej wygląda to w przypadku dużych inwestycji infrastrukturalnych, tuneli drogowych, stacji metra, czy obiektów o znaczeniu strategicznym. Tam wewnętrzne systemy antenowe stają się standardem, a zasięg jest projektowany razem z budynkiem, nie dopisywany po fakcie. To powolna, ale wyraźna zmiana myślenia: od zasięgu jako usługi komercyjnej do zasięgu jako elementu bezpieczeństwa.
Co potrafi Twój telefon, czego jeszcze nie potrafi system
W raporcie NIK z 2025 roku jest jedno zdanie, które robi szczególne wrażenie. Wszystkie smartfony sprzedawane w Unii Europejskiej od marca 2022 roku muszą obsługiwać technologię AML (Advanced Mobile Location), która w momencie połączenia z numerem alarmowym automatycznie przesyła dokładną lokalizację GPS z dokładnością do 5 metrów na zewnątrz i 25 metrów w budynkach. Najpopularniejsze systemy, Android i iOS mają tę funkcję od odpowiednio 2016 i 2018 roku. Innymi słowy: telefon, który masz w kieszeni, od lat jest gotowy wysłać służbom Twoją dokładną lokalizację w momencie, gdy zadzwonisz na 112. Brakuje tylko drugiej strony, systemu po stronie Centrum Powiadamiania Ratunkowego, który tę informację odbierze. Prace nad wdrożeniem AML w Polsce rozpoczęły się, uruchomienie planowane jest na 2027 rok. Do tego czasu system lokalizacji opiera się na danych ze stacji bazowych.
Sieć komórkowa jest dziś pierwszym ogniwem systemu ratowniczego. Zanim przyjedzie karetka, zanim dyspozytor wyda dyspozycję, musi nastąpić połączenie i lokalizacja dzwoniącego. Jedno i drugie zależy od liczby sprawnych stacji bazowych w zasięgu. Im ich więcej, tym mniejszy margines błędu na mapie dyspozytora i tym większa szansa, że pomoc jedzie we właściwym kierunku.
Źródła: